Wat is het verschil tussen een schenking en een cadeau?

8.4
Pablo van Klinken is notarieel jurist en ondernemer. Al jaren actief op het snijvlak tussen juridische dienstverlening, informatie en technologie. Zeer succesvol in het opzetten van commercieel werkende nieuwe initiatieven. Drijvende kracht achter DoeHetZelfNotaris. Afgestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam in Nederlands Recht.
Wat is het verschil tussen een schenking en een cadeau?

Over een cadeau betaal je geen schenkbelasting. Het is dus interessant om te bekijken wat het verschil is tussen een schenking en een cadeau.

Schenking of cadeau

Over schenkingen boven een bepaald bedrag betaal je schenkbelasting. Daarbij is een schenking in de eerste plaats een geldbedrag. Maar wat nu als het niet over een geldbedrag gaat? Het is niet eenvoudig vast te stellen of er sprake is van een schenking of cadeau. Een cadeau is eigenlijk een schenking in natura.

verschil tussen een schenking en een cadeau

Een cadeau kan bijvoorbeeld een reis of waardevol voorwerp zijn met een grote waarde. Denk aan een horloge, een auto of een wasmachine cadeau doen. De Belastingdienst kijkt naar het cadeau om te bepalen of er sprake is van een belastingplichtige schenking. De Belastingdienst gebruikt daarvoor een aantal toetsingspunten:

  • is er een concrete aanleiding voor het cadeau (bijvoorbeeld verjaardag of huwelijk);
  • wat zijn de gebruiken uit het verleden;
  • wat is de welvaart van de gever en ontvanger.

Het komt er dus op neer dat een cadeau geen schenking is als het gebruikelijk is om iemand een duur cadeau te doen. Waarbij rijke mensen kennelijk duurdere cadeaus kunnen geven en ontvangen dan minder vermogende mensen.

Cadeau in de praktijk

Natuurlijk zijn cadeaus heel lastig te zien voor de Belastingdienst. Meestal is er een conflict over bijvoorbeeld een erfenis nodig, waarbij de erfgenamen protesteren tegen een schenking in de laatste levensjaren. Als ouders hun volwassen kinderen mee op reis nemen en de vakantie betalen, dan zal niemand kunnen achterhalen dat hier sprake is een van belaste schenking.

Als je een wasmachine koopt maar die laat bezorgen bij je dochter, dan ziet niemand dat. Bij het verschil tussen een schenking en een cadeau lopen de juridische werkelijkheid en de echte werkelijkheid vaak ver uit elkaar.

Boodschappen doen en de bijstand

Veel was er te doen omdat een moeder boodschappen deed voor haar kind in de bijstand. Hier was sprake van een structurele vorm van ondersteuning. De gemeente zag dit als inkomen. Het hangt er dus maar van af op welke manier je de schenking doet. Want als je een deel van de boodschappen voor jezelf aan je dochter geeft kraait er geen haan naar.

Als een oud testament niet meer aansluit op mijn wensen of de huidige regels, is het dan nog wel geldig?

Ja, een oud testament is gewoon geldig. Ondanks dat het mogelijk niet aansluit bij nieuwe regels of nadelig is. Ook als het testament niet meer aansluit op jouw huidige situatie, blijft het geldig.

Oud testament is geldig

In de loop der jaren zal een testament steeds meer “verouderd” raken. Dat kan meerdere redenen hebben. Het erfrecht is voor het grootste deel geen dwingend recht. Dat wil zeggen dat je er zelf van af mag wijken. Dat afwijken doe je met een testament. Het gevolg kan zijn dat jouw oude testament veel minder gunstig is (ook fiscaal) dan de huidige wetgeving.

Verouderd testament: 8 redenen

oud testament

Er zijn minstens acht verschillende redenen, waarom een oud testament verouderd kan zijn:

  1. Jouw leven wijzigt. Er komen kinderen, kleinkinderen, er overlijden mensen die jij tot erfgenaam had benoemd, er komt schoonfamilie, wie je erfgenamen zijn wijzigt en ook hoe je daar tegenaan kijkt;
  2. Er wijzigde misschien dingen bij je kinderen. Ze kunnen scheiden en wil je de ex wel laten erven via de kleinkinderen?;
  3. De wereld verandert. Er kwamen sociale media, wat moet er met jouw profielen daar gebeuren, er kwam een vakantiehuisje of iets anders bij;
  4. Er kwamen wetswijzigingen. Eerst in 2003, sindsdien kan bijvoorbeeld een executeur alleen benoemd worden in een testament;
  5. Ook sinds 2003 heeft de langstlevende al op grond van de wet het vruchtgebruik over de erfdelen van de kinderen. Met bovendien flexibele oplossingen voor het betalen van rente en dus lagere erfbelasting bij een opvolgende erfenis;
  6. Er kwam een eigen bijdrage voor het verzorgingstehuis. Die kun je gedeeltelijk voorkomen met een goed testament met WLZ clausule;
  7. Misschien had je een eigen bedrijf toen je het testament opstelde en is dat nu niet meer het geval. Dat kan grote gevolgen hebben voor het testament;
  8. De volgende wetswijziging was in 2010. Die heeft een reeks aan fiscale trucs om zeep geholpen en tegelijk een groot aantal tarieven gewijzigd. Was jouw testament sterk fiscaal geoptimaliseerd? Dan zal het helemaal opnieuw doorgerekend moeten worden.

Oud testament herzien

Al deze redenen geven aan: een oud testament moet je steeds blijven herzien. Vaak kan het verstandig zijn om een aangepast testament op te stellen. Meestal is het trouwens goedkoper en minder werk om gewoon een nieuw testament te maken. Er zijn ook veel situaties waarin het testament kan worden ingetrokken en het wettelijk erfrecht van toepassing kan zijn.

Wat is het promessedisconto in een testament?

Het promessedisconto is een rente die vroeger werd vastgesteld door De Nederlandsche Bank. Deze is bij wettelijke regel vervangen door een nieuwe rente. In oudere testamenten zie je deze rente nog wel staan. Die is nu automatisch vervangen.

Promesse disconto in oud testament

promesse disconto

In oude testament met een ouderlijke boedelverdeling (OBV) werden de kindsdelen in vruchtgebruik gegeven aan de langstlevende. Hierbij is vaak opgenomen dat over de kindsdelen het promesse disconto aan rente moet worden berekend. Al dan niet met een toeslag. Het promesse disconto is een rentebegrip uit de tijd van de gulden en waarin de Nederlandsche Bank nog de rente vaststelde. Die rente bestaat niet meer. Daarom heeft de Staatssecretaris een besluit genomen, welke rente hiervoor van rechtswege in de plaats is gekomen.
Je moet gebruik maken van de depositorente van de Europese Centrale Bank.

Verouderd testament met promesse disconto wijzigen

Testamenten met dit soort bepalingen zijn achterhaald. Het wettelijk erfrecht voorziet tegenwoordig al in een bepaling waarbij de langstlevende het vruchtgebruik heeft over de kindsdelen. Van rechtswege is hier rente over verschuldigd en bovendien kunnen de kinderen afwijken van deze rentepercentages. Het moderne wettelijk erfrecht geeft hier de erfgenamen dus meer mogelijkheden dan de oude testamenten met een dergelijke bepaling.

Heb jij zo’n oud testament? Dan kun je deze eventueel herroepen of een nieuwe testamenten opstellen. In het nieuwe testament kan je bijvoorbeeld ook besluiten om de kinderen in eerste instantie een legaat te geven. Daarmee is de langstlevende beter beschermd en heeft de partner meer vrijheid. Bovendien kun je in een nieuw testament ook direct een bepaling (WLZ clausule) opnemen om te voorkomen dat het geld moet worden besteed aan de eigen bijdrage in een verzorgingstehuis.

Waarom is een verklaring van executele goedkoper dan een verklaring van erfrecht?

Een verklaring van executele is goedkoper omdat de notaris daar minder werk aan heeft. Hij heeft voldoende aan het testament en de aanvaarding van de executeur. Bij een verklaring van erfrecht moet er worden uitgezocht wie de erfgenamen zijn. Dat is veel meer werk.

Verklaring van executele goedkoper dan verklaring van erfrecht

De verklaring van executele is goedkoper dan een verklaring van erfrecht. En dat niet alleen, een verklaring van executele is ook nog eens veel sneller te maken! Hoe komt dat?

Een verklaring van executele maakt een notaris. Hij beschrijft daarin wie er volgens het testament van de overledene is aangewezen als executeur en welke bevoegdheden de executeur heeft. Het enige dat de notaris dus nodig heeft is het testament en de aanvaarding door de executeur van zijn rol. De notaris zoekt uit wat de laatste versie van het testament is, welke bevoegdheden er aan de executeur zijn toegekend. De notaris hoeft verder niets uit te zoeken.

Bij een verklaring van erfrecht moet de notaris uitzoeken wie de erfgenamen zijn. Op grond van een eventueel testament en/of de wet. Daarnaast moet hij uitzoeken of er nog onbekende erfgenamen zijn. Kortom een uitgebreid en soms langdurig onderzoek.

Liever een verklaring van executele

Als de bank je vraagt om een verklaring van erfrecht, terwijl er in het testament een executeur is aangesteld, ga dan in overleg met de bank. Voor de bank is namelijk meestal een verklaring van executele ook afdoende. Het is dan immers de taak en dus ook de verantwoordelijkheid van de executeur dat er juist wordt uitgekeerd. De bank is daarmee van zijn verantwoordelijkheid tegenover de erfgenamen verlost. Jij bent goedkoper en sneller uit.

Mijn dierbare is overleden in het buitenland. Hoe kom ik aan de overlijdensakte?

Als iemand in het buitenland is overleden kan je contact opnemen met de lokale gemeente in het buitenland waar de persoon is overleden. Hier verzoek je om een overlijdensakte.

Overlijdensakte bij overlijden in buitenland

Om te bewijzen dat iemand dood is heb je een overlijdensakte nodig. Voor het kunnen verkrijgen van een verklaring van erfrecht heb je de overlijdensakte van de overleden erflater nodig. Op die akte staan de juiste gegevens van de overledene. Als de erflater in Nederland is komen te overlijden, dan kan de overlijdensakte worden aangevraagd bij de gemeente waar de persoon is overleden. Maar wat nu als hij of zij is komen te overlijden in het buitenland?

Contact opnemen met buitenlandse overheidsinstantie

"overlijden buitenland"

De eerste stap is om contact op te nemen met de lokale gemeente in het buitenland waar de persoon is overleden. Verzoek hen (schriftelijk) om een origineel afschrift van de overlijdensakte naar uw adres in Nederland te sturen. Mogelijk kan de Nederlandse ambassade of het consulaat (van een ander Europees land als er geen Nederlandse diplomatieke post is) in het buitenland je hierbij helpen.

Vertalen en legaliseren

Na het verkrijgen van de buitenlandse overlijdensverklaring moet je deze laten vertalen en legaliseren. De procedure voor legalisatie is afhankelijk van het land waar de persoon is overleden. Lees meer over de legalisatieprocedure per land op de website van de Rijksoverheid.

Vervolgens ga je met de vertaalde en gelegaliseerde overlijdensakte in de hand naar de Nederlandse gemeente waar de overledene als laatste stond ingeschreven. Daar kan je de overlijdensakte gebruiken voor het aanvragen van een verklaring van erfrecht.

Wat is het verschil tussen de zware en lichte vereffeningsprocedure?

Bij de zware vereffeningsprocedure is de vereffenaar door de rechtbank benoemd op verzoek van een belanghebbende. Bij de lichte procedure is een van de erfgenamen de vereffenaar.

Verschil tussen zware en lichte vereffening?

Bij het beneficiair aanvaarden van een erfenis zal de erfenis door een vereffenaar moeten worden afgewikkeld. Er bestaat een zware en een lichte vereffeningsprocedure. Het verschil tussen die twee soorten procedures zijn de verplichtingen die de vereffenaar heeft.

Lichte en zware vereffening

De lichte vereffeningsprocedure is de afwikkeling waarbij een erfgenaam-vereffenaar als vereffenaar optreedt. Dus waarbij de erfgenamen de nalatenschap afwikkelen. Een zware vereffeningsprocedure is een vereffening waarbij de vereffenaar door de rechtbank is benoemd op verzoek van een belanghebbende (zoals een erfgenaam of schuldeiser) of als niet bekend is wie de erfgenamen zijn.

Verplichtingen van vereffenaar

Bij een zware vereffening moet de vereffenaar de schuldeisers van de nalatenschap openbaar oproepen en een lijst met vorderingen bij de boedelnotaris of rechtbank neerleggen. Bij een lichte vereffening hoeft de vereffenaar dat niet te doen.

lichte vereffening

Ook moet de vereffenaar in een zware vereffeningsprocedure een rekening en verantwoording en uitdelingslijst neerleggen bij de boedelnotaris of rechtbank. Schuldeisers kunnen daartegen dan in verzet gaan, voordat de uitdelingslijst verbindend is geworden en conform die lijst de nalatenschap wordt verdeeld. Dit alles betekent dat bij een lichte vereffening de vereffenaar meteen kan beginnen met de vereffening nadat de erfenis beneficiair is aanvaard.

Voor de rest verloopt de zware vereffening (grofweg) hetzelfde als de lichte vereffeningsprocedure.

Lees meer over de wettelijke vereffeningsprocedure in de Richtlijnen Vereffening Nalatenschap raadplegen.

Wat is een redelijke vergoeding voor iemand die een erfenis afhandelt? Staat er vast wat iemand kan declareren?

De erflater bepaalt hoe hoog de vergoeding is. Dit bepaalt de erflater in een testament. Hij kan ook bepalen dat er geen vergoeding is. Als er niets is geregeld dan geldt de wettelijke beloning. Dat is 1% van het vermogen.

Redelijke vergoeding executeur

wie moet de erfenis afhandelen?

De vergoeding van de executeur is bepaald door de erflater, degene die het testament opstelt. Die kan in het testament een vergoeding opnemen voor de executeur. Het is ook mogelijk dat er geen vergoeding is opgenomen voor de executeur. In een goed testament staat dan nadrukkelijk dat de executeur geen vergoeding ontvangt voor zijn werkzaamheden.

In de gevallen dat er niets geregeld is geldt de wettelijke beloning. Die wettelijke beloning is 1% van het vermogen. Dat kan heel onredelijk zijn, bijvoorbeeld bij een erfenis met veel legaten en erfgenamen, maar weinig vermogen. De vergoeding is dan zeer laag, terwijl het werk juist enorm kan zijn. Het kan ook onredelijk zijn bij een heel groot vermogen, dan kan 1% een extreme vergoeding zijn voor het werk. Die 1% is van het netto vermogen op het moment van overlijden, dus bezittingen minus schulden.

Zoek uit wat je vergoeding is

Ben je aangewezen als executeur? Dan is het verstandig om voordat je de benoeming aanvaardt, dat je onderzoekt wat de vergoeding is. De werkzaamheden van een executeur kunnen behoorlijk oplopen. Zonder vergoeding zal niet iedereen bereid zijn om die op zich te nemen. De kosten (porto, reiskosten, telefoon etc.) die een executeur maakt zijn declarabel bij de boedel. De vergoeding van de executeur komt voor rekening van de boedel maar is niet aftrekbaar van de erfbelasting. De erfgenamen betalen dus de executeur. Je hoeft de benoeming niet te aanvaarden.

Mogelijke vergoeding voor executeur

Er zijn de volgende vergoedingen mogelijk:

  • Geen vergoeding. De executeur is meestal een vriend of familielid van de overledene.
  • Wettelijke beloning. Deze vergoeding is 1% van het vermogen op het moment van overlijden. De wettelijke beloning is ook van toepassing als er geen vergoeding is bepaald.
  • Gebruikelijk Uurtarief. Als er een professionele executeur wordt aangesteld, dan heeft die een uurtarief. Dat geldt bijvoorbeeld voor executeurs, notarissen of accountants. Als de erflater dat zo heeft bepaald, dan kan de executeur declareren. Er is geen controle op deze declaraties. De executeur declareert bij de boedel, die hij zelf in beheer heeft. De erfgenamen kunnen wel een verantwoording opvragen.
  • Vast bedrag. De erflater kan zelf een bedrag bedenken waarvoor hij denkt dat de executeur de zaak kan afhandelen.

Lees ook: Wanneer executeurskosten betalen?

Waarom zou je een goed doel aanwijzen als executeur in jouw testament?

Goede doelen moeten altijd beneficiair aanvaarden. De erfenis moet dus omschreven worden. Als jij alles nalaat aan goede doelen kan het verstandig zijn om een goed doel als executeur te benoemen. Dit voorkomt gedoe en de grotere goede doelen hebben hier speciale afdelingen voor.

Goed doel als executeur

goed doel als executeur

Als je een goed doel hebt opgenomen in je testament, dan mag dat goede doel de erfenis nooit zuiver aanvaarden. Dat staat in de statuten van de goede doelen. Zij zullen de erfenis dus altijd beneficiair aanvaarden. De erfenis wordt dan eerst beschreven (bezittingen en mogelijke schulden). Pas daarna kan het fonds besluiten om de erfenis te aanvaarden. Dit is ter voorkoming van risico’s. Het fonds kan geen risico nemen dat een erfenis schulden bevat, of verplichtingen die het fonds niet op zich wil nemen. Dat wil zeggen dat als er goede doelen in een testament staan, dat er dan altijd iemand moet zijn om de erfenis in kaart te brengen.

Executeur verstandig

Als er geen executeur is aangewezen in een testament, dan zijn de erfgenamen samen verantwoordelijk. Stel dat je als alleenstaande drie goede doelen aanwijst in een testament, maar geen executeur. De drie goede doelen moeten dan samen aan de slag om de erfenis in kaart te brengen en daarna te verdelen. Dat levert veel overleg en soms gedoe op. De gebruikelijke oplossing is om één van de aangewezen erfgenamen aan te wijzen als executeur. De grote goede doelen in Nederland hebben hier speciale afdelingen voor. Die zijn dus gewend om snel en efficiënt een erfenis af te handelen. Het is dus zeker het overwegen waard om een goed doel als executeur aan te wijzen. Dan gaat het meeste geld uiteindelijk naar het doel en niet naar juristen die de erfenis in kaart moeten brengen.

Valt het recht op een te ontvangen erfenis in het faillissement?

Ja, als je failliet bent en een erfenis ontvangt valt deze in het faillissement. De curator neemt een besluit over de erfenis.

Recht op erfenis in faillissement?

Met een faillissement wordt, kort gezegd, jouw vermogen verdeeld onder jouw schuldeisers. Onder dat vermogen valt bijvoorbeeld ook een erfenis of een schenking die je vóór jouw faillissement hebt aanvaard.

erfenis in faillissement

Erfenis aanvaarden

Als je failliet gaat, maar nog geen aanspraak hebt gemaakt op een erfenis (je hebt de erfenis dus nog niet aanvaard), dan valt die aanspraak óók in het faillissement. Dat betekent dat de curator (degene die jouw faillissement afhandelt) mag besluiten wat hij of zij met die aanspraak gaat doen.

De curator kan de erfenis dan aanvaarden. Dat doet hij of zij verplicht onder voorrecht van boedelbeschrijving, dus beneficiair aanvaarden. Er wordt dan dus eerst gekeken of de erfenis iets oplevert. Als het iets oplevert en de curator aanvaardt de erfenis, dan komt ook wat je erft in de faillissementsboedel terecht voor jouw schuldeisers. Als je failliet bent gegaan, kan je dus niet voorkomen dat jouw erfenis terecht komt bij jouw schuldeisers.

Erfenis verwerpen

Daarnaast kan de curator de erfenis verwerpen, maar dat mag hij of zij alleen doen met toestemming van de rechter-commissaris. Dat doet de curator in geval er meer schulden zijn dan opbrengsten in de erfenis. Anders zou hij de faillissementsboedel nog verder belasten met nieuwe schulden.

Zie ook Faillissementsregister (Centraal Insolventieregister).

Kan je een executeur benoemen zonder testament?

Ja, dat kan. Je stelt dan een aparte executeurs benoeming op bij de notaris. Dit is dan een soort mini-testament.

Wel een executeur, geen testament?

"executeur testament"

Als ik een executeur wil benoemen, heb ik dan altijd een testament nodig? Kan je ook een executeur hebben zonder verder een testament te regelen?

Ja, je kan een executeur ook “los” benoemen. In dat geval wikkelt de executeur wel jouw nalatenschap af. Daarbij hanteert hij dan de wettelijke regels voor de erfenis. Je kan natuurlijk wel afspraken maken met de executeur, bijvoorbeeld over de uitvaart. Je kan de executeur geen opdrachten geven die eigenlijk in een testament thuis horen, zoals wie er erfgenaam zal zijn.

De meeste executeurs worden aangewezen in een testament. Ze hebben dan tot taak het testament uit te voeren. Je kan met een losse benoeming van een executeur ook de eerder benoemde executeur vervangen.

Formeel wel een testament

De benoeming van een executeur is dus mogelijk zonder een testament. Maar formeel heb je altijd een testament, zodra je een executeur hebt benoemd. Die benoeming is juridisch gezien namelijk een soort mini-testament. De enige inhoud van dat testament is de benoeming van de executeur, de taken en de beloning van de executeur. Ook deze benoeming wordt ingeschreven in het Centraal Testament Register.

© 2026 · DoeHetZelfNotaris
  • Veilige gegevensoverdracht
  • SSL certificaat